Gebelik ultrasonu raporlarında yer alan CRL, BPD, HC, AC, FL, EFW, FHR ve AFI gibi kısaltmalar bebeğin gelişimi hakkında farklı bilgiler veriyor. Ancak ultrason ölçümleri tek başına tanı anlamına gelmiyor; sonuçların gebelik haftası, önceki kontroller ve annenin sağlık durumuyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Bebek ultrason terimleri, anne ve baba adayları için ilk bakışta karmaşık görünebiliyor. Ultrason görüntüsünün yanında bulunan harfler ve rakamlar; gebelik haftasının hesaplanması, bebeğin büyümesinin izlenmesi, tahmini ağırlığının belirlenmesi, kalp atışlarının değerlendirilmesi ve amniyon sıvısının ölçülmesi gibi farklı amaçlarla kullanılıyor.
Dünya Sağlık Örgütü, gebelik yaşının belirlenmesi, çoğul gebeliklerin ve bazı fetal anomalilerin daha erken saptanabilmesi amacıyla gebeliğin 24. haftasından önce en az bir ultrason incelemesi yapılmasını öneriyor.
USG ne demek?
USG, ultrasonografi kelimesinin kısaltmasıdır. Ses dalgaları kullanılarak rahim, gebelik kesesi, plasenta ve bebeğin görüntülenmesini sağlayan incelemeyi ifade eder.
Gebelik ultrasonu; bebeğin fiziksel gelişiminin değerlendirilmesi, gebelik haftasının tahmin edilmesi ve bazı doğumsal anomalilerin araştırılması amacıyla kullanılır.
TA ve TV ultrason nedir?
Ultrason raporlarında incelemenin nasıl yapıldığını belirten kısaltmalar da bulunabilir:
- TA veya TAS: Transabdominal ultrasonu ifade eder. Ultrason probu karın üzerinden hareket ettirilerek görüntü alınır.
- TV veya TVUS: Transvajinal ultrason anlamına gelir. Özellikle erken gebelik döneminde gebelik kesesi, embriyo, rahim ve rahim ağzının daha ayrıntılı görüntülenmesi için kullanılabilir.
Transvajinal ultrason ihtiyacı doktor tarafından gebelik haftasına ve değerlendirilmek istenen bölgeye göre belirlenir.
GS nedir?
GS, İngilizce “Gestational Sac” ifadesinin kısaltmasıdır ve gebelik kesesi anlamına gelir. Erken gebelik ultrasonunda rahim içinde görülen ilk yapılardan biridir.
Gebelik kesesinin görülmesi, büyüklüğü ve rahim içindeki konumu doktor tarafından değerlendirilir. Yalnızca kese ölçümüne bakılarak gebeliğin sağlıklı ilerleyip ilerlemediği konusunda kesin karar verilmez.
MSD ne demek?
MSD, “Mean Sac Diameter” yani ortalama gebelik kesesi çapıdır. Gebelik kesesinin farklı yönlerden alınan ölçümleri kullanılarak hesaplanır.
Embriyo henüz görülemiyorsa gebelik yaşı hakkında fikir verebilir. Embriyo görüldükten sonra ise gebelik haftasının hesaplanmasında CRL ölçümü genellikle MSD’ye göre daha güvenilir kabul edilir.
YS nedir?
YS, “Yolk Sac” yani yolk kesesi veya vitellüs kesesi anlamına gelir. Erken gebelikte embriyonun beslenmesine ve ilk kan hücrelerinin oluşumuna katkıda bulunan geçici bir yapıdır.
Yolk kesesinin görünümü, boyutu ve şekli erken gebelik ultrasonunda değerlendirilebilir. Ancak tek bir yolk kesesi ölçümü gebeliğin sonucu hakkında tek başına kesin bilgi vermez.
CRL ne demek?
CRL, “Crown-Rump Length” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede baş-popo mesafesi olarak kullanılır. Embriyonun başının en üst noktası ile gövdesinin alt bölümü arasındaki uzunluğu gösterir.
CRL, özellikle ilk trimesterde gebelik haftasını belirlemek ve bebeğin büyümesini değerlendirmek için kullanılan temel ölçümlerden biridir. Uluslararası kılavuzlarda 14. haftadan önce fetal büyüklük ve gebelik yaşının değerlendirilmesinde CRL ölçümünün kullanılması öneriliyor.
FHR nedir?
FHR, “Fetal Heart Rate” yani bebeğin kalp atım hızıdır. Genellikle dakikadaki kalp atışı sayısı olarak raporlanır ve “bpm” birimiyle gösterilir.
Fetal kalp atım hızı gebelik haftasına göre değişebilir. Bu nedenle rapordaki sayının internetteki tek bir normal değerle karşılaştırılması doğru değildir. Kalp atımının hızı, düzeni ve ultrasonun yapıldığı hafta birlikte değerlendirilmelidir.
GA ne demek?
GA, “Gestational Age” yani gebelik yaşı anlamına gelir. Raporda hafta ve gün olarak gösterilebilir. Örneğin “GA 12w3d” ifadesi, ölçümün 12 hafta 3 günlük gebelikle uyumlu olduğunu belirtir.
GA hesaplamasında son adet tarihi ve ultrason ölçümleri kullanılabilir. Özellikle erken dönemde yapılan ultrason, gebelik yaşının belirlenmesinde önemli rol oynar.
LMP veya SAT nedir?
LMP, “Last Menstrual Period” yani son adet döneminin başlangıç tarihidir. Türkçe raporlarda aynı bilgi “SAT”, yani son adet tarihi şeklinde yer alabilir.
Gebelik haftası çoğunlukla son adet tarihinin ilk gününden itibaren hesaplanır. Adetleri düzensiz olanlarda veya tarih kesin olarak bilinmiyorsa erken dönem ultrason ölçümleri daha fazla önem kazanabilir.
EDD veya EDC ne anlama gelir?
EDD, “Estimated Date of Delivery”; EDC ise “Estimated Date of Confinement” ifadesinin kısaltmasıdır. Her ikisi de tahmini doğum tarihini gösterir.
Tahmini doğum tarihi kesin doğum günü değildir. Doğumun bu tarihten önce veya sonra gerçekleşmesi mümkündür. Erken gebelikte belirlenen tahmini doğum tarihi, sonraki kontrollerde yalnızca bebeğin ölçüleri değiştiği için sürekli değiştirilmez.
NT nedir?
NT, “Nuchal Translucency” yani ense saydamlığı veya ense kalınlığı ölçümüdür. Bebeğin ensesindeki sıvı dolu alan ultrasonla ölçülür.
NT değerlendirmesi genellikle 11-14. haftalar arasındaki tarama sürecinde yapılır. Ölçüm, bazı kromozom farklılıkları ve yapısal sorunlara ilişkin risk hesaplamasının bir parçasıdır. Yüksek bir NT sonucu tek başına bebeğin hasta olduğu anlamına gelmez; ek ultrason, kan testi veya tanı testleri gündeme gelebilir.
NB ne demek?
NB, “Nasal Bone” yani burun kemiği anlamına gelir. Özellikle ilk trimester taramasında burun kemiğinin görülüp görülmediği değerlendirilebilir.
NB sonucu tek başına tanı koymaz. Ense saydamlığı, anne yaşı, kan testleri ve diğer ultrason bulgularıyla birlikte risk hesaplamasında kullanılabilir.
BPD nedir?
BPD, “Biparietal Diameter” yani bipariyetal çap anlamına gelir. Bebeğin başının iki yan kısmı arasındaki mesafeyi gösteren ölçümdür.
BPD, gebeliğin ilerleyen haftalarında bebeğin büyümesini ve baş gelişimini değerlendirmek için HC, AC ve FL gibi diğer ölçümlerle birlikte kullanılır.
HC ne demek?
HC, “Head Circumference” yani baş çevresidir. Bebeğin başının çevresel ölçümünü gösterir.
Baş şeklinin BPD ölçümünü etkileyebildiği bazı durumlarda HC önemli bir değerlendirme sağlar. Tek bir HC ölçümü yerine gebelik haftasına uygunluğu ve zaman içindeki büyüme seyri dikkate alınır.
AC nedir?
AC, “Abdominal Circumference” yani karın çevresidir. Bebeğin karın bölgesinden alınan çevresel ölçümdür.
AC, fetal büyümenin ve beslenmenin değerlendirilmesinde önemli ölçümlerden biridir. Bebeğin tahmini ağırlığının hesaplanmasında da kullanılır. AC’nin beklenenden küçük veya büyük olması tek başına sorun bulunduğunu göstermez; diğer ölçümler ve Doppler bulgularıyla birlikte değerlendirilir.
FL ne demek?
FL, “Femur Length” yani uyluk kemiği uzunluğudur. Bebeğin kalça ile diz arasındaki kemiğinin ölçümünü ifade eder.
FL ölçümü, bebeğin iskelet gelişimi ve genel büyümesi hakkında bilgi verir. Gebeliğin 14. haftasından sonra fetal gelişimin değerlendirilmesinde BPD, HC ve AC ile birlikte kullanılan temel biyometrik ölçümler arasındadır.
HL nedir?
HL, “Humerus Length” yani üst kol kemiği uzunluğudur. Her rutin raporda bulunmayabilir. Doktor gerekli gördüğünde iskelet gelişimini değerlendirmek amacıyla ölçebilir.
EFW ne demek?
EFW, “Estimated Fetal Weight” yani tahmini fetal ağırlıktır. Bebeğin ultrason sırasındaki tahmini kilosunu gösterir.
EFW doğrudan tartılarak bulunmaz. Baş çevresi, karın çevresi ve uyluk kemiği uzunluğu gibi ölçümler belirli formüllerde kullanılarak hesaplanır. Bu nedenle sonuç gerçek ağırlıkla birebir aynı olmayabilir ve belirli bir hata payı taşır.
Bebeğin büyümesini değerlendirirken tek bir ağırlık tahmininden çok, ardışık kontrollerdeki gelişim eğrisi önem taşır.
Persentil ne anlama gelir?
Persentil, bebeğin ölçüm veya tahmini ağırlığının aynı gebelik haftasındaki diğer bebeklerle karşılaştırılmasını sağlayan istatistiksel bir göstergedir.
Örneğin 50. persentil, ölçümün kullanılan büyüme eğrisinin orta bölümünde bulunduğunu gösterir. Düşük veya yüksek persentil tek başına hastalık anlamına gelmez. Anne ve babanın yapısı, ölçümlerin zaman içindeki değişimi, plasenta, amniyon sıvısı ve Doppler sonuçları da dikkate alınır.
SGA, LGA ve FGR nedir?
Ultrason raporlarında büyümeyle ilgili şu ifadeler görülebilir:
- SGA: Gebelik haftasına göre küçük bebek anlamına gelir. Genellikle tahmini ağırlık veya karın çevresinin kullanılan büyüme eğrisinde 10. persentilin altında olmasıyla ilişkilendirilir.
- LGA: Gebelik haftasına göre büyük bebek anlamına gelir.
- FGR: Fetal büyüme kısıtlılığıdır. Bebeğin genetik büyüme potansiyeline ulaşamaması durumunu ifade eder.
- IUGR: Rahim içi büyüme kısıtlılığının eski ve halen kullanılabilen adlandırmalarından biridir.
Her küçük bebekte büyüme kısıtlılığı bulunmaz. FGR değerlendirmesinde bebeğin ölçümleri, büyüme hızı, Doppler sonuçları ve annenin sağlık durumu birlikte ele alınır.
AFI nedir?
AFI, “Amniotic Fluid Index” yani amniyotik sıvı indeksidir. Rahim dört bölüme ayrılarak her bölümdeki en derin sıvı alanları ölçülür ve sonuçlar toplanır.
AFI, bebeğin çevresindeki sıvının miktarını değerlendirmek için kullanılan yöntemlerden biridir. Değerin düşük veya yüksek bulunması durumunda gebelik haftası, ölçüm yöntemi ve diğer klinik bulgular dikkate alınır.
MVP, DVP veya SDP ne demek?
Bu kısaltmalar bebeğin çevresindeki amniyon sıvısının en derin tek cebinin ölçülmesini ifade eder:
- MVP: Maximum Vertical Pocket
- DVP: Deepest Vertical Pocket
- SDP: Single Deepest Pocket
Ölçüm yapılırken bebeğin vücut bölümlerini veya göbek kordonunu içermeyen en derin sıvı alanı değerlendirilir.
Oligohidramnios ve polihidramnios nedir?
- Oligohidramnios: Amniyon sıvısının beklenenden az olmasıdır.
- Polihidramnios: Amniyon sıvısının beklenenden fazla olmasıdır.
Bu ifadeler görüldüğünde sıvı miktarının yanı sıra gebelik haftası, bebeğin gelişimi, böbrek ve mesane görünümü, plasenta işlevi ve annede diyabet gibi eşlik eden durumlar araştırılabilir.
Plasenta anterior, posterior ve fundal ne demek?
Bu terimler plasentanın rahimde bulunduğu yeri anlatır:
- Anterior plasenta: Plasentanın rahmin ön duvarında bulunmasıdır.
- Posterior plasenta: Rahmin arka duvarında yerleşmiştir.
- Fundal plasenta: Rahmin üst bölümüne yerleşmiştir.
- Lateral plasenta: Rahmin yan duvarında bulunur.
Bu yerleşimlerin çoğu normal anatomik konumları ifade eder. Plasentanın rahim ağzına olan uzaklığı ayrıca değerlendirilir.
Plasenta previa veya düşük yerleşimli plasenta nedir?
Plasentanın rahim ağzına yakın bulunması “düşük yerleşimli plasenta”, rahim ağzını kısmen ya da tamamen kapatması ise “plasenta previa” olarak adlandırılabilir.
Gebeliğin orta döneminde aşağıda görülen plasenta, rahim büyüdükçe doğuma kadar rahim ağzından uzaklaşabilir. Bu nedenle doktor ileri haftalarda kontrol ultrasonu isteyebilir. Kesinleşen plasenta previa kanama riskini artırabilir ve doğum biçiminin planlanmasını etkileyebilir.
Prezantasyon ne demek?
Prezantasyon, bebeğin doğum kanalına hangi bölümüyle yöneldiğini gösterir:
- Sefalik veya verteks: Bebeğin başı aşağıdadır.
- Makat veya breech: Bebeğin kalçası ya da ayakları aşağıdadır.
- Transvers: Bebek rahimde yan duruyordur.
- Oblik: Bebek çapraz konumdadır.
Gebeliğin erken ve orta dönemlerinde bebeğin pozisyonu sık değişebilir. Doğuma yakın haftalardaki konum daha belirleyicidir.
Fetal lie ne anlama gelir?
Fetal lie, bebeğin omurgasıyla annenin omurgası arasındaki yön ilişkisini anlatır. Longitudinal uzunlamasına, transvers enlemesine ve oblik çapraz duruşu ifade eder.
Doppler ultrason terimleri nelerdir?
Doppler ultrason, belirli damarlardaki kan akışını değerlendirir. Her düşük riskli gebelikte ayrıntılı Doppler incelemesi yapılması gerekmeyebilir.
Raporda karşılaşılabilecek Doppler kısaltmaları şunlardır:
- UA: Umbilikal arter, yani göbek kordonu atardamarı.
- MCA: Middle Cerebral Artery, yani bebeğin orta beyin atardamarı.
- UtA: Uterin arter, yani rahmi besleyen atardamar.
- DV: Ductus venosus adı verilen fetal damar.
- PI: Pulsatilite indeksi.
- RI: Direnç indeksi.
- S/D: Sistolik ve diyastolik akım hızlarının oranı.
- PSV: En yüksek sistolik akım hızı.
Umbilikal arter Doppleri özellikle fetal büyüme kısıtlılığı şüphesinde plasentadan bebeğe giden kan akımının değerlendirilmesine yardımcı olur. MCA Doppleri ise bazı durumlarda bebeğin dolaşımı ve fetal anemi riski hakkında bilgi sağlayabilir.
CL veya servikal uzunluk nedir?
CL, “Cervical Length” yani rahim ağzı uzunluğudur. Özellikle erken doğum riski bulunan gebelerde transvajinal ultrasonla ölçülebilir.
Kısa serviks değerlendirmesi yalnızca tek bir sayıya göre yapılmaz. Gebelik haftası, önceki doğum öyküsü, kasılmalar ve diğer bulgular dikkate alınır.
Ultrason ölçümleri neden gebelik haftasıyla farklı çıkabilir?
Bebekler aynı hızda büyümeyebilir ve ultrason ölçümlerinde cihaz, bebeğin pozisyonu, görüntü kalitesi ve ölçümü yapan kişi gibi faktörlere bağlı farklılıklar oluşabilir.
Bir ölçümün birkaç gün veya belirli bir oranda farklı görünmesi her zaman gelişim sorunu anlamına gelmez. Doktorlar genellikle şu unsurları birlikte değerlendirir:
- İlk trimesterde belirlenen gebelik haftası,
- Önceki ultrason ölçümleri,
- Bebeğin büyüme eğrisi,
- Amniyon sıvısının miktarı,
- Plasentanın görünümü ve konumu,
- Doppler kan akımları,
- Annenin hastalıkları ve gebelik öyküsü.
Ultrason raporu tek başına yorumlanmamalı
Ultrason raporunda bir değerin yanında düşük, yüksek veya hafta ile uyumsuz ifadesinin bulunması kesin bir tanı anlamına gelmez. Aynı kısaltma farklı cihazlarda veya sağlık kuruluşlarında farklı biçimde yazılabilir.
Ölçümlerin normal kabul edilen sınırları gebelik haftasına, kullanılan referans tablosuna ve klinik duruma göre değişir. Bu nedenle ultrason görüntüleri ve rapor sonuçları kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Burada yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Ultrason raporunuzdaki ölçüm ve kısaltmaların bebeğiniz açısından ne ifade ettiğini öğrenmek, sonuçları doğru değerlendirmek ve daha detaylı bilgi almak için doktorunuza başvurmalısınız.