Hamilelikte avuç içlerinde ortaya çıkan simetrik kızarıklık, “palmar eritem” olarak adlandırılıyor. Çoğunlukla gebelikte artan hormonlar ve kan dolaşımındaki değişikliklerle bağlantılı olan bu durum zararsız seyredebilse de kaşıntı, ağrı, şişlik veya sarılık gibi belirtiler eşlik ediyorsa doktor değerlendirmesi gerekiyor.
Hamilelikte meydana gelen hormonal ve dolaşımsal değişiklikler ciltte de çeşitli belirtilere yol açabiliyor. Anne adaylarının karşılaşabileceği değişikliklerden biri, ellerin özellikle avuç içi ve başparmak çevresinde kızarmasıyla ortaya çıkan palmar eritem oluyor.
Gebelikte görülen palmar eritem çoğunlukla fizyolojik, yani vücudun doğal değişimlerinin bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Ancak avuç içindeki her kızarıklık palmar eritem anlamına gelmiyor. Alerjik reaksiyonlar, egzama, enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve bazı sistemik hastalıklar da ellerde kızarıklığa neden olabiliyor.
Palmar eritem nedir?
Palmar eritem, avuç içlerinde belirginleşen kırmızı veya pembemsi renk değişikliği olarak tanımlanıyor. Kızarıklık çoğunlukla iki elde birden görülüyor ve özellikle başparmak ile serçe parmak tarafındaki etli bölgelerde belirginleşebiliyor. Bazı kişilerde parmaklara ve parmak uçlarına doğru da yayılabiliyor.
Palmar eritemin temelinde, cilt yüzeyine yakın küçük kan damarlarının genişlemesi bulunuyor. Kızarıklığın derecesi sıcaklık, elin konumu, duygusal durum ve avuç içine uygulanan basınca göre değişebiliyor.
Hamilelikte el kızarıklığı neden olur?
Gebelik sürecinde östrojen başta olmak üzere bazı hormonların düzeyi yükseliyor. Aynı zamanda annenin kan hacmi ve dokulara ulaşan kan miktarı artıyor. Bu değişiklikler cilt yüzeyindeki damarların genişlemesine ve avuç içlerinin daha kırmızı görünmesine neden olabiliyor.
Palmar eritemin hamilelikte oldukça yaygın görülebildiği belirtiliyor. Dermatoloji kaynaklarında hamilelerin yaklaşık yüzde 30 ila yüzde 70’inde farklı derecelerde avuç içi kızarıklığı gelişebileceği aktarılıyor.
Gebelikle ilişkili palmar eritem genellikle anne veya bebek açısından doğrudan bir sağlık sorunu oluşturmaz. Bununla birlikte kızarıklığın gerçekten gebeliğe bağlı olup olmadığının belirlenebilmesi için eşlik eden belirtilerin değerlendirilmesi önem taşıyor.
Palmar eritem belirtileri nelerdir?
Hamilelikte görülen tipik palmar eritem belirtileri şöyle sıralanabilir:
- Her iki avuç içinde benzer şekilde kızarıklık
- Başparmak ve serçe parmak tarafındaki etli alanlarda belirgin renk değişikliği
- Avuç içinde hafif sıcaklık hissi
- Bastırıldığında geçici olarak solabilen kızarıklık
- Sıcak ortamda veya eller aşağıda tutulduğunda belirginleşme
- El yukarı kaldırıldığında ya da ortam serinlediğinde kızarıklığın azalması
- Genellikle ağrı, kabuklanma ve yoğun kaşıntının bulunmaması
Klasik palmar eritem çoğunlukla simetrik, ağrısız ve kaşıntısızdır. Avuç içlerinde hafif sıcaklık hissedilebilse de şiddetli yanma, hassasiyet veya ağrı beklenen belirtiler arasında yer almaz.
Palmar eritem ne zaman ortaya çıkar?
Palmar eritem gebeliğin farklı dönemlerinde ortaya çıkabilir. Hormon düzeyleri ve kan hacmindeki artış ilerledikçe kızarıklık daha belirgin hâle gelebilir. Ancak her anne adayında aynı gebelik haftasında başlaması beklenmez.
Kızarıklığın şiddeti gün içinde de değişebilir. Sıcak duş, sıcak hava, fiziksel aktivite, stres veya ellerin uzun süre aşağıda tutulması damarların genişlemesine bağlı olarak görünümü artırabilir.
Hamilelikte palmar eritem tehlikeli midir?
Yalnızca gebelikteki hormonal ve dolaşımsal değişikliklere bağlı gelişen palmar eritem genellikle zararsızdır. Çoğu durumda özel bir tedavi gerektirmez ve doğumdan sonraki dönemde hormonlar ile dolaşım sistemi normale döndükçe azalır.
Bununla birlikte palmar eritem bazı kişilerde karaciğer hastalıkları, tiroit bozuklukları, diyabet, romatizmal hastalıklar, enfeksiyonlar veya bazı ilaçlarla bağlantılı olarak da ortaya çıkabilir. Bu nedenle kızarıklığın yeni başlaması, giderek artması veya başka şikâyetlerle birlikte görülmesi durumunda doktor değerlendirmesi gerekir.
Avuç içindeki kaşıntıya dikkat
Hamilelikte avuç içi kızarıklığına yoğun kaşıntının eşlik etmesi ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle avuç içleri ve ayak tabanlarında ortaya çıkan, geceleri şiddetlenen ve belirgin bir döküntü olmadan devam eden kaşıntı, gebeliğin intrahepatik kolestazı adı verilen karaciğer hastalığının belirtisi olabilir.
Gebelik kolestazı anne ve bebeğin yakından takip edilmesini gerektiren bir durumdur. Bu nedenle kaşıntı uykudan uyandıracak kadar fazlaysa, avuç içleri ile ayak tabanlarında yoğunlaşıyorsa veya geceleri artıyorsa gecikmeden kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.
Palmar eritem ile gebelik kolestazı aynı şey mi?
Palmar eritem ile gebelik kolestazı aynı durum değildir. Palmar eritemin temel belirtisi avuç içlerindeki damar kaynaklı kızarıklıktır ve çoğunlukla kaşıntı görülmez.
Gebelik kolestazında ise en önemli belirti, genellikle belirgin bir deri döküntüsü olmadan ortaya çıkan yoğun kaşıntıdır. Kaşıntı avuç içleri ve ayak tabanlarında daha belirgin olabilir. Kolestaz şüphesinde doktor tarafından karaciğer fonksiyon testleri ve safra asidi ölçümleri istenebilir.
El kızarıklığı palmar eritem olmayabilir
Hamilelikte ellerde görülen her kızarıklık palmar eritem olarak değerlendirilmemelidir. Kızarıklığın görünümü ve eşlik eden belirtiler farklı bir cilt veya sağlık sorununa işaret edebilir.
Kontakt dermatit
Sabun, deterjan, dezenfektan, temizlik ürünü, eldiven veya kozmetiklerle temas sonrasında gelişebilir. Kızarıklığa kaşıntı, kuruluk, pullanma ve çatlama eşlik edebilir.
Egzama
Hamilelik döneminde mevcut egzama şiddetlenebilir veya ilk kez ortaya çıkabilir. Yoğun kaşıntı, kuruluk, kabuklanma ve tekrarlayan döküntüler görülebilir.
Alerjik reaksiyon
Yeni kullanılan bir ürün, ilaç veya besin sonrasında kızarıklık gelişebilir. Vücudun farklı bölgelerinde kabarıklık, kaşıntı, dudaklarda şişme veya nefes almada güçlük oluşması acil değerlendirme gerektirir.
Enfeksiyon
Tek elde ortaya çıkan ağrılı kızarıklık, belirgin sıcaklık artışı, şişlik, hassasiyet veya ateş enfeksiyon belirtisi olabilir. Palmar eritem çoğunlukla iki elde simetrik görülürken enfeksiyon tek bir bölgede yoğunlaşabilir.
Eritromelalji
Nadir görülen bu durum ellerde veya ayaklarda kızarıklığın yanı sıra belirgin yanma, ağrı ve sıcaklık hissine neden olabilir. Palmar eritemden farklı olarak şikâyetler rahatsız edici ve ağrılı olabilir.
Palmar eritem tanısı nasıl konulur?
Tanı genellikle doktorun elleri incelemesi, belirtilerin ne zaman başladığını öğrenmesi ve eşlik eden şikâyetleri değerlendirmesiyle konulur. Doktor; kullanılan ilaçları, daha önce var olan hastalıkları, cilt ürünlerini ve kızarıklığın sıcaklık veya temasla değişip değişmediğini sorgulayabilir.
Altta yatan başka bir hastalıktan şüphelenilmesi hâlinde şu incelemeler gündeme gelebilir:
- Tam kan sayımı
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Böbrek fonksiyon testleri
- Kan şekeri ölçümü
- Tiroit testleri
- Gerekli durumlarda enfeksiyon ve romatizmal hastalık testleri
Her hamile için aynı testlerin yapılması gerekmez. İstenilecek tetkikler muayene bulguları ve eşlik eden belirtilere göre doktor tarafından belirlenir.
Hamilelikte palmar eritem nasıl geçer?
Gebeliğin doğal değişikliklerinden kaynaklanan palmar eritem için çoğunlukla özel bir tedavi uygulanmaz. Kızarıklık genellikle doğumdan sonraki aylarda hormonların ve kan dolaşımının gebelik öncesi düzene dönmesiyle hafifler. Gebelikle ilişkili fizyolojik cilt ve damar değişikliklerinin büyük bölümü doğum sonrasında gerileme eğilimindedir.
Rahatsızlık hissini azaltmak için şu önlemler alınabilir:
- Elleri çok sıcak suyla yıkamaktan kaçınmak
- Uzun süre sıcak ortamda kalmamak
- Tahriş edici sabun ve temizlik ürünlerini sınırlamak
- Temizlik sırasında uygun koruyucu eldiven kullanmak
- Parfümsüz ve gebelikte kullanıma uygun nemlendiricileri doktor önerisiyle tercih etmek
- Kızarıklığı artıran ürünleri not ederek kullanmayı bırakmak
- Doktor önerisi olmadan ilaçlı krem veya bitkisel ürün kullanmamak
Palmar eritem damar genişlemesinden kaynaklandığı için yalnızca nemlendirici kullanılması kızarıklığı tamamen ortadan kaldırmayabilir. Tedavi gerekiyorsa kızarıklığın kendisinden çok altta yatan nedene yönelik planlama yapılır.
Hangi durumlarda doktora başvurulmalı?
Hamilelikte avuç içi kızarıklığına aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa doktorla görüşülmelidir:
- Geceleri artan yoğun el veya ayak kaşıntısı
- Ciltte ya da göz aklarında sararma
- Koyu renkli idrar veya açık renkli dışkı
- Avuç içinde ağrı, yanma veya belirgin sıcaklık
- Tek elde gelişen kızarıklık ve şişlik
- Ateş, halsizlik veya eklem ağrısı
- Kızarıklığın hızla yayılması
- Kabarcık, yara, çatlak veya akıntı oluşması
- Yüzde, dudaklarda veya dilde şişme
- Nefes darlığı
- Yeni bir ilacın ardından başlayan kızarıklık
- Şikâyetin günlük yaşamı etkilemesi
Nefes almada güçlük, yüzde veya dilde şişme gibi ciddi alerjik reaksiyon belirtilerinde acil sağlık yardımı alınmalıdır.
Palmar eritem bebeğe zarar verir mi?
Gebeliğe bağlı fizyolojik palmar eritemin doğrudan bebeğe zarar vermesi beklenmez. Ancak kızarıklığın gebelik kolestazı, karaciğer hastalığı, enfeksiyon veya başka bir sağlık sorunuyla ilişkili olması hâlinde risk, altta yatan duruma göre değişebilir.
Bu nedenle kendi kendine tanı koymak yerine özellikle kaşıntı, sarılık, ağrı veya genel sağlık durumunda bozulma varsa doktor değerlendirmesi alınmalıdır.
Palmar eritem doğumdan sonra geçer mi?
Hamilelikteki hormonal ve dolaşımsal değişikliklere bağlı gelişen palmar eritem çoğunlukla doğumdan sonraki haftalar veya aylar içinde azalır. Kızarıklığın doğum sonrasında devam etmesi, artması veya yeni belirtilerle birlikte görülmesi durumunda dermatoloji ya da ilgili uzmanlık dalına başvurulabilir.
Burada yer alan bilgiler bilgilendirme amaçlıdır. Hamilelikte ortaya çıkan belirtiler ve uygulanacak tedaviler için doktorunuza danışarak ilerlemeniz gerekmektedir.